Ambitieuze verhalen boren je scheppingskracht aan

Hoe de toekomst van de groene beweging een hoog ambitie-niveau kan bereiken geïnspireerd door aboriginals.

Permacultuur wordt door een van haar grondleggers, David Holmgren, ook wel een positieve milieubeweging genoemd, een beweging die qua paradigma flink afwijkt van de oude milieubeweging die onder meer gekenmerkt wordt door verboden, dingen opgeven voor anderen en mensen-zijn-slecht-narratieven. Een voorbeeld daarvan kan zijn: de manier waarop er wordt omgegaan met natuurgebieden.

Het kan zeer lovenswaardig zijn dat mensen landschappen diverser dan monoculturen beheren en aanleggen. Dat er natuurgebieden zijn.

Hierbij hoor je ook vaak doorschemeren in artikelen, akties & beleid, dat mensen nu eenmaal slecht zijn, net als exotische planten.

Hierin schuilt een enorm risico dat er door het promoten van ‘mensen zijn nu eenmaal slecht’-narratieven een “self fulfilling prophecy” ontstaat.

Accepteren dat mensen nu eenmaal slecht zijn, kan bijdragen aan een laag ambitieniveau, het stoppen van vernieuwing, het zien van het zetten van een stap in een regeneratieve richting als ‘al genoeg…’

Zo van: je zet een stap van gifmonocultuur (gangbaar) naar biomonocultuur, krijgt een goed gevoel en denkt (onbewust) mogelijk zelfs: Goh, dít is toch wel heel goed voor die slechte soort, de mens!

Terwijl deze stap het fundamentele probleem niet oplost. Ik zie de laatste tijd bijvoorbeeld toenemend veel techfixxes opduiken van het soort, laserwieden met GPS-preciezie-landbouw en andere mogelijk minder dan knetterslechte zaken die me doen denken aan het hoofdstuk “Why being less bad is not being good” uit het Cradle to Cradle-handboek.

Naast techfixxes zien we ook het omzetten van landbouwgrond in “natuurgebied”, waar dan vervolgens geen eten voor mensen geteeld wordt. Maar je gaat nog steeds wat eten, en als dat grotendeels uit het oog op monowijze geteeld wordt, kan het zelfs een verslechtering zijn van het totaal van ecologische rijkdom van de wereld.

Bestaande natuurgebieden behouden kan uiteraard heel belangrijk zijn, maar het omzetten van landbouwgrond in natuurgebied is alleen logisch als je er van uitgaat gaat dat het twee verschillende dingen zijn, terwijl er ook echt regeneratieve teelt bestaat, iets wat samengaat met lokalisering en verantwoordelijkheid. Projecten in agroforestry, voedselbossen en (andere) nieuwe gemengde bedrijven van diverse aard laten zien dat voedselteelt en natuur, waarvan de mens een onderdeel is, juist prima samen kan gaan.

Op de boerderij van de familie Shepard zijn er bijvoorbeeld geregeld vogelaars met toeterfotocamera’s te vinden die helemaal gelukkig worden van de soortenrijkdom (een verhaal uit het boek Herstellende landbouw). Dichter bij huis was de diversiteit op voedselbos Ketelbroek al na een paar jaar vergelijkbaar met een hoog aangeschreven natuurgebied verderop. En ook de nog meer productiegerichte agroforestry en silvopastures zijn in Nederland in opkomst. Dergelijke hogere ambitieniveaus zijn de kern van een levensbevorderende self fulfilling prophecy. Voor een verhalenvertellende diersoort als de mens is het verspreiden van informatie over deze hogere ambitieniveaus wezenlijk, want verhalen zijn het pad waarlangs we de toekomst vormgeven.

Zo vertelde permacultuurpionier Douwe Beerda in aflevering 11 van de Permacultuur-podcast, dat hij als jongere al dacht: Permacultuur klinkt zoooooo logisch, waarom doet niet iedereen dat!?

Het antwoord op die fundamentele vraag zit mogelijk in de verhalen die we elkaar vertellen. De permacultuurbeweging komt voort uit het mengen van nieuwe en oude kennis, kennis uit overlevering van inheemse volkeren zoals de Australische Aboriginals. Deze volkeren droegen kennis over door elkaar verhalen te vertellen, liederen te zingen en te tekenen, ze hebben aldus duizenden jaren in harmonie met de omgeving geleefd, en zijn daarom een inspiratiebron.

Als we elkaar weer meer verhalen gaan vertellen over wat mensen allemaal voor levensbevorderende dingen kunnen doen dan creëren we een positieve spiraal, en kan er ook daadwerkelijk meer.

Een voorbeeld om dit te illustreren is een qi gong-oefening. In deze oefening krijg je eerst de opdracht om de zin “Ik kan mijn armen niet ver naar achteren bewegen” uit te spreken terwijl je je armen naar achteren beweegt, vervolgens krijg je de opdracht om de zin “Ik kan mijn armen ver naar achteren bewegen” uit te spreken terwijl je je armen naar achteren beweegt. De grap van deze oefening is dat verreweg de meeste mensen hun armen veel verder naar achteren kunnen bewegen terwijl ze de tweede zin uitspreken.

Verder zoeken we naar meer antwoorden op de vraag waarom doet niet iedereen dat terwijl het toch zooooo logisch klinkt.

Het is daarbij van belang dat we onzelf en de brede groene beweging waarvan we een ondereel uitmaken niet uit het oog verliezen, en ja er zijn inderdaad ook beperkingen , grote financiele belangen, en vast ook slechte mensen maar om nu te denken dat mensen in zijn algemeenheid nu eenmaal slecht zijn en alle problemen nu eenmaal financieel van aard zijn, dat is stoppen met denken hierover voordat je er goed en wel aan bent begonnen.

Het is gemakzuchtitg, en weigeren in de spiegel te kijken.

Iets wat natuurlijk ook best lastig is en je ziet je eigen blinde vlekken niet.

Mensen kunnen vanuit hun geloven steeds in hetzelfde kringetje blijven ronddraaien zonder tot fundamentele veranderingen te komen.

Terwijl die veranderingen wel mogelijk zijn, de oplossingen zijn er, maar we moeten er wel voor open staan en daarvoor kan het nodig zijn om soort-van van geloof te veranderen, om over te stappen naar een narratief van het soort: mensen zijn scheppende wezens die heel veel kunnen bereiken.

En om dan narratieven van het soort: mensen zijn nu eenmaal slecht ze zijn een plaag voor de aarde, los te laten…. en dat kan een beetje voelen als van ons geloof vallen, en dat verklaart mede waarom nog niet iedereen met permacultuur werkt, want het vraagt een cultuurverandering.

Maar cultuurveranderingen zijn zeker niet onmogelijk en zoiets kan ook vlot gaan als je naar de geschiedenis kijkt. En ook als je andere streken bezoekt of als je op andere manier naar je eigen omgeving kijkt, kun je tegenkomen dat dingen op andere manieren worden gedaan, waarmee bewezen is dat het kan.

Mensen zijn niet de rationele wezens die ze zeggen te zijn, en ze kunnen er vreemde gewoontes op na houden zoals stellen dat planten gediscrimineerd moeten worden (exoten zijn slecht!!) in plaats van te observeren en doorvertellen dat slechts een paar procent op bepaalde plekken een probleem kan vormen, en dit dan terwijl discriminatie van mensen wel ten stelligste wordt afgekeurd.

Ik vraag me nu af hoe het zit met de discriminatiebehoefte van mensen, is die er? En hoe kunnen we die uitdagen als die bestaat?
Is dit ook een fenomeen dat we kunnen veranderen door een ander verhaal te vertellen?

P.S. Ik hoop hiermee wat bij te dragen aan het maatschappelijk debat , en de groene beweging die fors aan populariteit lijkt te verliezen door doorschieterij e.d. Nu snap ik dat deels wel, en mogelijk is het zoals bijvoorbeeld een goede vriendin van me en ook Jorn Luka altijd zo mooi zeggen, ook gewoon een ontwikkeling die nodig is, maar ik zou het toch wel heel erg jammer vinden als het groene kind met het badwater wordt weggegooid.

Het is tijd dat aspecten van de “milieubeweging” die ons niet meer dienen mogen verdwijnen terwijl we de rest meer kracht geven met een ander verhaal.

Marankes blog

Maranke Spoor is een permacultuurpionier die voorop liep in de permacultuurbeweging in Nederland. Zij heeft na jaren studie waaronder een internationale permacultuurdocentenopleiding in Denemarken en werken in en aan de permacultuurbeweging, in 2010 een juridische carièrre aan de wilgen gehangen, om zich volledig in te zetten voor permacultuur.

Zij heeft sindsdien in diverse cursussen en opleidingen inzake permacultuur en voedselbossen, duizenden permaculturisten opgeleid in Nederland.

Maranke heeft ook standaardwerken over permacultuur op grote & kleinere schaal vertaald & bewerkt, waaronder het boek Herstellende landbouw van de internationaal zeer bekende permaculturist Mark Shepard. Van de Nederlandse versie van Herstellende landbouw is inmiddels een derde druk verschenen.

De rode draad in Marankes loopbaan is onderwijs. Ze heeft een levenslange passie voor natuur, recht en permacultuur. Als kind maakte ze al herbaria en was ze graag in de tuin bezig.

Maranke heeft inmiddels veel studenten met zeer diverse achtergronden aan zich voorbij zien trekken. We hebben veel van elkaar geleerd.

Maranke is sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs.

Maranke Spoor heeft ook een eboek voor je geschreven en geïllustreerd Het heet Permacultuur, Wat is dat!? en is gratis te downloaden.

Meer lezen?