Een filmpje en verhaaltje over mijn achtertuin van een jaar oud

Na een periode met veel van vooroordelen van het soort ‘permacultuur is enkel voor achtertuintjes’ terwijl wij juist bezig waren met de grotere schaal en het vertalen en bewerken van Herstellende Landbouw van Mark Shepard, veranderden de reacties die we kregen, en Herstellende Landbouw werd recent zelfs herdrukt. Dat werkte dus, al kwamen er ook wel reacties die dan weer extreem de andere kant op gingen, zo van: ‘permacultuur kan enkel op grote schaal toch, vanaf toch wel minimaal een hectare!’ Omdat dat evengrote onzin is als de vooroordelen van het begin van onze pionierende permacultuurreis, durf ik het hierbij aan, een blog over mijn achtertuin!


23 september 2019

Ik werd vanochtend wakker met de behoefte de tuin een knuffel te geven, ik ben er zo blij mee, ik heb toen dit verhaaltje geschreven en een filmpje voor jullie gemaakt.
In het voorjaar was deze tuin nog vooral een rij dode coniferen, met daarvoor een hoop blaadjes die we afgelopen herfst hadden verzameld om de bodem te voeden.

Nu is het al een weelderige groene oase!

De tuin is natuurlijk nog niet af en de jonge boompjes die we als leiboom opkweken zijn nog klein, maar er is nu al van alles te beleven en te eten in de tuin voor diverse wezens.

Dat kun je zien in het volgende filmpje dat ik vandaag heb opgenomen in deze tuin:

Een filmpje van Maranke Spoors achtertuin van een jaar oud from Stichting Permacultuur Onderwijs on Vimeo.


Het kleinfruit heeft ervoor gezorgd dat ik deze zomer alweer elke ochtend mijn yoghurt-bakje kon vullen met diverse bessen.

Nu heb je een klein inkijkje gekregen in hoe ik te werk ben gegaan in deze stadstuin en hoe ik daarbij de verticale ruimte gebruik met klimmende planten.

Ik hoop dat ik hiermee een tipje van de (bruids)sluier heb opgelicht.

Zie ook Marankes andere blogs, bijvoorbeeld:

Marankes blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

Ecosysteemtariër in een permaproppersparadijs

Ik realiseerde me recentelijk dat ik een ecosysteemtariër ben. Wellicht vraag je af wat dat is, een ecosysteemtariër, en mogelijk zelfs heb je nog nooit eerder van het woord gehoord. Ik vermoed ook dat het nog niet in woordenboeken voorkomt. Ik zal het uitleggen.

Ik kwam erop omdat een oud cursist mij het woord ecotariër aanrijkte, doelend op iemand die enkel datgene eet waar een ‘eko’-keurmerk op zit. Vanwege het niet willen eten van ‘gangbaar’ met ‘gif’ gekweekt voedsel. Verstandig natuurlijk om, daar waar het maar even kan, voedsel te kiezen dat niet is opgegroeid met gif – immers een vreemde gewoonte.

Al moet ik wel zeggen dat zo’n jaar of 11 rondwandelen in permaland ons al vaak de schellen van de ogen heeft doen vallen. De vertaling-bewerking die we maakten van Mark Shepards Herstellende landbouw bijvoorbeeld bevat voorbeelden van ‘biologische bestrijdingsmiddelen’ die in de bioteelt toegestaan zijn maar waar bijvoorbeeld wel ook kikkers aan kunnen sterven. Gelukkig gaat het boek voor het overgrote deel over oplossingen, dat is ook waarom we het kozen: het gaat over oplossingen die neerkomen op het telen van voedsel in een daadwerkelijk ecosysteem. Dat klinkt wellicht erg logisch, en uitermate voor de hand liggend, en dat is het ook, maar het maffe is dat het eko-keurmerk dat niet voorschrijft! Eten hoeft niet te zijn opgegroeid in een ecosysteem om een eko-keurmerk te krijgen, de eisen gaan bij lange na niet zover. Zo zijn bijvoorbeeld monoculturele teelten gewoon toegestaan. Dit met alle gevolgen van dien voor de biodiversiteit, zoals: zeer drastische afname van insectenpopulaties en daarmee van vogels, enzovoort… Kortom afname van ecosystemen!

Eet lokale intacte ecosystemen

En dat nu is hetgene dat herstellende landbouw, of permacultuur, letterlijk weer herstelt, ecosystemen. Biodiverse landschappen met veel verbindingen tussen de diverse elementen. Bijen, vlinders & vogels bijvoorbeeld en ook mensen, die mogen er ook zijn, bijvoorbeeld als oogster/eter, en de koeien, die helpen met snoeien. Een aanpak tegenovergesteld aan wat ik vernam van cursisten die eerder de landbouwschool hadden gedaan. Zij hadden een speciale docent die je leerde hoe je alle insecten van je land kunt jagen.

Wat in de loop der jaren steeds weer duidelijk werd was dat het er niet zozeer om draait of iets een keurmerk heeft, maar veel meer of het is geteeld in een lokaal intact ecosysteem, een biodivers geheel dus waar insecten, vogels, bodemleven en dergelijke hooggeëerde actoren zijn, ze vervullen belangrijke rollen in ecosystemen, zoals het bestuiven van gewassen, en ja ze eten inderdaad ook weleens dingen die jij ook lust, maar als we wat stappen achteruit zetten, en naar het geheel kijken dan zien we dat we uiteindelijk beter af zijn als ze er wel zijn.

Structurele bijwerkingen

Als de bodemkwaliteit bijvoorbeeld steeds een stukje achteruit gaat door teelt in (eko)monocultures dan ben je uiteindelijk achteruit aan het boeren. Een moderne (eko)akkerbouwer is in de praktijk vooral een soort van manager, die weet hoeveel stikstof of verenmeel er per plant toegevoegd moet worden, die met grote machines (laat) werken, en die weet hoeveel landarbeiders je in het oogseizoen moet regelen en aansturen. Dit terwijl een herstellend landbouwer meer een soort van ecoloog is die voortdurend observeert en uiteindelijk reageert, zoals het permacultuurprincipe voorstelt.

Of zoals Bill Mollison, grondlegger van de moderne permacultuur, zei: Permacultuur is 98% observatie en 2% actie. Het is een totaal ander uitgangspunt dat in het totaal van iedere situatie een ander resultaat oplevert, maar met structureel een aantal ‘bijwerkingen’ als bodemopbouw, tegengaan van klimaatverandering en herstel van biodiversiteit. Zaken die de industriële teeltwijze van voedsel juist sloopt! Dit is dus een schoolvoorbeeld van de stelling “Het probleem is de oplossing”.

Groene schatten

Op deze manier kunnen we met behulp van permacultuurdenkwijzen een oplossing maken van een van de grootste problemen van deze tijd.

Een oplossingsrichting die op verschillende schalen toegepast kan worden die allemaal van belang zijn en elkaar prachtig aanvullen! Zo woon ik zelf bijvoorbeeld in een permaproppersparadijs, want naast mijn stadse huis onderhoud ik een bescheiden stadse voor- en achtertuin die enorm volgepropt zijn met allerhande heerlijkheden, draag ik daarnaast bij aan een gemeenschappelijke tuin in ons transitie-initiatief De WAR, en bestel ik, ook via een lokale voedsel-koöperatie, boodschappen bij tuinders en boeren van wie ik kan zien dat zij ecosystemen ontwikkelen.

Zo, en op diverse andere wijzen, kunnen we allemaal bijdragen. Bijvoorbeeld ook door je weinig aan te trekken van de ‘mannetjes’ op de volkstuin die het schandalig vinden dat je tuin een volgepropte wilde weelde is in plaats van een strak gemaaid gazon met border.

Illustratie www.klaus-pitter.com
Illustratie: Klaus Pitter (used with permission; vertaling Stichting Permacultuur Onderwijs)

Maar bijvoorbeeld ook door je in te zetten voor bossen in je buurt. Ik heb een tijd, geïnspireerd door permacultuurgedachtegoed, gedacht: Ik wil niet meer protesteren en dergelijke, maar puur gaan voor het werken aan oplossingen. Totdat ik op een gegeven moment zag dat de bomenkap in Nederland in deze tijd van klimaatverandering escaleerde, steeds toenam, tot aan sneller dan die in het Amazonewoud aan toe.

Deze ecosysteemtariër is zich toen ook in gaan zetten voor het beschermen van een bos in de buurt, en hoewel die lokale inzet nog niet heeft geleid tot een lokale kapstop, zie ik nu, wederom uitzoemend, en kijkend naar het geheel, dat het wel degelijk bijdraagt aan de landelijke verontwaardiging over ontbossing, waardoor er nu hier en daar gekapt wordt met kappen en er bij andere projecten wordt heroverwogen of kappen wel aan de orde moet komen. Toch nuttig dus! En dat is dan nog los van de educatieve functie van deze bosbeschermingsakties: heel veel mensen gaven aan ons te steunen en het bos belangrijk te vinden, maar nog niet op de hoogte te zijn van wat we te vertellen hadden. Ze waren geïnteresseerd en stonden open voor een common sense richting bescherming en herstel van groene schatten. Ik vond het motiverend.

Inspirerend vond ik dat ik kort daarna de volgende prioriteitenlijst van filosoof en parttime boer Charles Eisenstein tegenkwam. Hij noemt het the living earth ‘view’:

  1. Protect any ecosystem that is still intact, including the people, coevolving alongside these ecosystems (Amazon, Congo valley, etc.).
  2. Regenerate and heal damaged ecosystems by nurturing the relationship with place and using regenerative agriculture.
  3. Stop dousing the world in toxic chemicals.
  4. Reduce greenhouse gas emissions (as a side effect of the first three priorities).

Als we dit gaan doen worden we allemaal ecosysteemtariërs in een permaproppersparadijs!

Foto Maranke in hangmat in eetbare siertuin
Dit was in de vorige tuin waar ik (Maranke) woonde.

Zie ook mijn blogbericht ‘Een top 10 van vaste planten‘ met daaronder weer linkjes naar nog meer blogberichten

Marankes Blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

Flip the food pyramid!

Ik weet nog dat ik eens voor iemand een biefstuk had klaargemaakt en dat onze vorken krombogen. Dit kwam door mijn manier van braden, en ook door de wat stuggere, rijkere vorm van het vlees. In deze gastblog is de ‘ik’ Lucas (Oefenboerderij), en ik schrijf over goede vetten en bereidingswijzen.

Sinds ik een jaar of zeven geleden vlees ben gaan eten leer ik een boel. Bijvoorbeeld over vis, dat de prijzen kunnen verschillen tussen schol, tongschar, scharretjes … Hoe je een biefstuk klaarmaakt, en dat er in verschillende streken van de wereld diverse voorkeuren zijn. Zo is biefstuk in Noord-Amerika meer ‘doorregen’ en in Nederland magerder.

P1030944_50pr

Omdat ik eigenlijk bijna niet anders eet dan dieren die redelijk natuurlijk hebben geleefd betekent dat ook dat het vlees soms wat minder mals is dan ‘gewoonlijk’.
Tegenwoordig maak ik vooral bouillon van soepbotten (of soepkip). Je neemt de eiwitten uit roodvlees beter op als je ook andere delen van een dier eet. En als ik roodvlees eet, kies ik vaak suddervlees. Het lukte me in het begin nog niet om dat mals klaar te maken, maar nu wel. Met genoeg roomboter (of reuzel), en een beetje bouillon. En vaak genoeg omscheppen, of omkeren, de jus eroverheen scheppen, zodat het niet uitdroogt.

Bouillon maak ik af en toe als er genoeg botjes zijn opgespaard uit de vriezer, of als er soepbotten zijn besteld, een soepkip gekocht. Kippenvoet gaat er ook bij (die heb ik eens diepgevroren besteld uit Veenendaal waar ik biologische ‘kippenloopvoeten’ kon krijgen). Je zet de soepkip (of runderbotten enz.) koud op. Een scheutje azijn helpt om weer andere mineralen eruit te trekken. De fond (dikke bouillon) gaat deels in weckpotten en een beetje wordt ingevroren in de vorm van ijsklontjes. Zulke ijsklontjes kun je makkelijk gebruiken als je een kopje soep wil maken, of bij suddervlees bij de jus te doen zodat het niet droogbraadt.

Bouillonblokjes gebruik ik niet meer, omdat er gistextract in zit. Dit is een fabrieksmatig product dat iets nabootst wat mensen zoeken in eten. Maar je hebt meer kans dat iets gezond voor je is als het, zoals Michael Pollan zo mooi heeft gesteld, door je overgrootouders als eten zou worden herkend. Gistextract wordt ontraden in het boek Nourishing traditions van de Weston A. Price Foundation. Op de website van die stichting vind je allerlei boekbesprekingen, en als je je inschrijft voor een nieuwsbrief krijg je een bondige reeks van zes of zeven mailtjes.

Pas zag ik via de Twitter-account van @DefendingBeef een bericht over een aflevering van Southpark waarin de zogenaamde voedselpiramide wordt omgedraaid. Vet kwamtoen ineens als basis en granen als toetje . Het kan dat je op de Southpark-website even moet herladen om de aflevering (‘Gluten free Ebola’) of het fragment ‘Flip the food pyramid’ te bekijken.

Niet dat vlees eten een grapje is, maar het voelt wel fijn om verantwoording te nemen voor de hele cyclus, en om te eten wat bij me past.

Blog

Hier eindigt de gastblog van mijn collega Lucas Brouns (Oefenboerderij.nl). Vele vriendelijke groene groeten, Maranke Spoor.

Filmpje door Permades!

Styn maakte dit filmpje met daarin een beknopte samenvatting van een lezing van Maranke. Hij is hiervoor op bezoek geweest in het transitieinitiatief De War in Amersfoort, een ontdekking op zich.

Styn Swinkels, een permacultuurontwerper, is iemand die net als Stichting Permacultuur Onderwijs de nodige aandacht besteed aan de promotie van Permacultuur in zijn algemeenheid. Hij gaat hierbij grondig te werk. Meer hierover kun je lezen op zijn webzijde www.permades.nl, vergeet vooral de categorie humor & satire niet te bekijken.

Hoe ziet een duurzame wereld er uit?

Een duurzame wereld wordt gekenmerkt door diversiteit, als diversiteit in de breedste zin van het woord gevierd wordt. Zoals het permacultuur-ontwerpprincipe zo mooi zegt: Cultiveer diversiteit. Dan onstaan dingen als de plastic soep en klimaatverandering niet meer!

In plaats daarvan kan een opbouwende/regeneratieve cultuur ontstaan, oftewel een permanente cultuur. Eentje die kan blijven bestaan, en de wereld beter achterlaat dan die is aangetroffen.

Klimaatverandering en andere effecten zijn slechts een gevolg van het vergeten van het belang van diversiteit, ze zijn niet het probleem zelf.

P1040324_grootte50pr_jpg-kwaliteit75pr

Wat we nodig hebben is een compleet andere manier van denken (paradigmashift) van kijken naar het geheel zodat een regeneratieve cultuur kan ontstaan. Een positieve voetafdruk achterlaten, geen door allerlei ‘milieumaatregelen’ verminderd-negatieve… Of om in cradle-to-cradle-termen te spreken: “Being less bad is no good”. Een blik op het geheel kan je laten zien waarom minder slecht zijn niet goed is, sterker nog: proberen een beetje minder te slecht zijn kan nadeliger zijn voor diversiteit/duurzaamheid dan blijven doen wat we doen.

Door te blijven doen wat we doen (zie bijv. David Holmgrens essay ‘Crash on demand’, bron, reacties) stort de boel (de ecosystemen waarvan we een onderdeel zijn) vlotter in dan als we door middel van ‘milieumaatregelen’ een beetje beknibbelen op onze voetafdruk, de sloop vertragen, maar het tij niet keren. Want dat beknibbelen en vertragen kan een veel grondiger gesloopt systeem opleveren, dat veel moeilijker terug kan veren.

DSC01264

Daarom is de vegetarische slager ook zo gevaarlijk. Die biedt een sterk bewerkt (gefrabriekt) product aan dat weliswaar lekker kan zijn maar dat bepaald niet gezond is voor mensen die het eten en eveneens schadelijk is voor de ecosystemen waarin de soja en dergelijke worden geteeld. Voor mensen is soja in ongefermenteerde vorm slecht te verteren: belastend. En wat erger is, dat de soja een akkerbouw-product is, afkomstig dus uit eenjarige monocultures. Je weet wel, een groot stuk land waar alle biodiversiteit voortdurend met inzet van veel fossiele brandstoffen van af geveegd wordt, om er maar één gewas op te kweken, soja bijvoorbeeld. Minder erg dan vlees uit de industriële veeteelt (bio-industrie) wordt er dan gezegd… Tja, dan kan zo zijn (of lijken) want tja het verbruikt minder water en sojaveevoer want we eten het direct zelf in plaats van het te voeren aan andere organismen (koeien) die van nature óók geen bergen soja eten…

Punt is echter dat beide niets met duurzaamheid te maken hebben. Iets is duurzaam (volhoudbaar) als het meer energie oplevert dan het kost…

Dan kan het blijven bestaan, een ecosysteem (herstellende landbouw bijvoorbeeld) doet dat…. Dan kan sprake zijn van een permanente cultuur.

Er is echter geen cijferkennis nodig om in te zien dat zowel het ‘bio-industrievlees’ als het ‘akkerbouw-nepvlees’ in zijn algemeenheid niet kunnen blijven bestaan… Er gaat hoe dan ook heel veel meer in dan er uitkomt, terwijl diversiteit gedecimeerd wordt.
Dit wordt met een mooi nieuw woord ook wel ecocide genoemd.

Het verschil tussen ‘gangbaar’ en bio -akkerbouw is hiermee een mooi voorbeeld van een kleine aanpassing, sturend op een verminderd-negatieve voetafdruk in plaats van een omslag naar een positieve. Zoals herstellende landbouw (agro-ecologie, permacultuur) doet. Ecosystemen worden opgebouwd in plaats van verwijderd, voedsel groeit er op in ecosystemen, de mens en de rest van de natuur worden hiermee gevoed. Tegelijkertijd worden de grote uitdagingen van deze tijd (die vooral te maken hebben met de manier waarop we aan ons voedsel komen) voorzien van een oplossingsrichting. Een omslag naar een positieve voetafdruk wordt mogelijk.

Illustratie: De grote uitdagingen van deze tijd hebben vooral te maken met de manier waarop mensen aan hun voedsel komen. In deze illustratie zie je de uitdagingen van deze tijd. Bron illustratie: http://www.stockholmresilience.org/research/planetary-boundaries.html (geplaatst onder voorwaarden zoals genoemd op vermelde bron)

In een permanente cultuur waarin diversiteit gevierd wordt… Doen we die dingen die zorgen voor de uitdagingen van deze tijd, zoals Biodiversiteitsverlies en klimaatverandering, niet meer. We zien weer in dat we ecosystemen zijn die onderdeel zijn van andere ecosystemen… We overzien het geheel en realiseren ons dat Aarde een levend wezen is dat een diversiteit aan levensvormen herbergt, waarvan we de complexiteit lang niet kunnen overzien terwijl we er tegelijkertijd wel het belang van inzien.

We realiseren ons dat er binnen soorten ook diversiteit bestaat… Dat grove indelingen als man/vrouw, homo/hetero, een veel te sterke vereenvouding van de werkelijkheid zijn, en dat het ene aspect van biodiversiteit, genderdiversiteit bijvoorbeeld, niet meer of minder van belang is dan andere aspecten, neurodiversiteit bijvoorbeeld. Dat alle indelingen (wat neurodiversiteit betreft kan je bijvoorbeeld denken aan autisme, zwakbegaafd, hoogbegaafd…) altijd een te sterke vereenvoudiging zijn om de werkelijk recht te doen, maar dat ze tegelijkertijd nodig zijn om er vat op te krijgen, en er allemaal mogen zijn! Ook het bestaan van plantenfamilies bijvoorbeeld is zowel arbitrair als handig… Er zijn er duizenden en duizenden, en een indeling in groepen met gemeenschappelijke kenmerken is voor velen van ons dan een manier om het leren kennen, reëler te maken.

En soms kan het blijken dat een concept de werkelijkheid zodanig geweld aandoet dat je het afbreekt; zo hoopt een collega van me al een hele poos dat het schema van ‘hoger’ en ‘lager’ onderwijs wordt losgelaten, en gelukkig zie je om je heen ook pogingen daartoe. Het is anders, het voorziet in andere behoeften misschien, voorzover het dat doet, maar het is niet hoger of lager. Ook kunnen concepten ontstaan: sinds wanneer bestaat bijvoorbeeld het woord ‘kunstenaar’ als aparte categorie om een beroep aan te duiden?

P1040204_groote50pr_jpg-kwaliteit75pr

In een permanente cultuur waarin diversiteit gevierd wordt… Oordelen we niet meer over oordelen: we realiseren dat oordelen (zoals alles) beperkingen hebben, maar dat ze tegelijkertijd nuttig en noodzakelijk zijn. We zijn ons hier terdege van bewust. Of om met een bekende filosoof te spreken: “Elk voordeel heeft zijn nadeel!”

We realiseren ons dus dat elk schema (hokjes, kaarten e.d….) een vereenvoudiging is, dat we die nodig hebben om grote hoeveelheden informatie te verwerken, en dat ze tegelijkertijd nooit de werkelijkheid zelf zijn. Die is tot aan oneindig complexer, en dat hoeft geen probleem te zijn, tenzij wellicht, je je daar niet van bewust bent.

Diversiteit, en respect daarvoor is waarschijnlijk veel belangrijker dan ik denk dat het is, want iedere keer weer loop ik er tegenaan en denk tjonge die les had je nu toch weleens geleerd?!! Een ezel is er niks bij…

Ook is er evenwicht. Natuurlijk evenwicht. Valse dichotomieën (schijntegenstellingen) die de (social) mediacrazy zo kenmerken, zijn naar de achtergrond verdwenen. Deze schijntegenstellingen worden door cultureel antropologen bestudeerd, en verwerkt in geschiedenisboeken en lesmateriaal als een enorme uitwas van dit tijdperk, zoiets als slavernij, kolonialisme of oorlog. Wellicht wordt dit tijdperk, het Antropoceen, waarin je geen aandacht kreeg als je geen rel begon via het oplaten van een dichotomie, in die toekomstige geschiedenisboeken wel ‘De grote oorlog tegen het leven’ genoemd.

De donkere tijd die vooraf ging aan de regeneratieve cultuur waarin er weer veel verbindingen onstaan tussen onderdelen van ecosystemen, mensen incluis, en de aanwezige enorme overvloed zo evenwichtig verdeeld wordt dat net als in de natuur concurentie minder van belang is dan samenwerking.

P1030969_grootte50pr_jpg-kwaliteit75pr

Deze blog is geschreven naar aanleiding van een vraag van de zeergewaardeerde mensen van Omslag, Werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling. Ik heb linkjes geplaatst in het volgende bericht zodat je Omslag kan vinden als je ze nog niet kende.

Beste abonnee van ZOZ, Als alles goed is gegaan hebt u onlangs het november-decembernummer van ZOZ in de bus gekregen. Hier in de Omslag-werkplaats in Eindhoven zijn we meteen verder gegaan met de voorbereidingen van het volgende nummer, het eerste van 2018.De donkere dagen die er aan komen lenen zich goed voor diepgravende filosofische gesprekken. Daar zouden we in het volgende nummer van ZOZ graag bij aansluiten met antwoorden op de vraag:Hoe ziet een duurzame wereld er uit?Hebt u er een idee over? In de loop der eeuwen zijn er veel schrijvers geweest die een utopie hebben verzonnen. Dergelijke fantasieën over een ideale wereld werden zelden werkelijkheid, maar toch is het denken er over belangrijk. Een schrijver heeft eens gezegd: “Utopieën zijn als sterren voor de zeeman. Ze geven de richting aan, zonder dat het einddoel zichtbaar is.”Misschien hebt u niet een kant-en-klaar plan voor de hele wereld, maar zijn er bepaalde aspecten (wonen, voedsel, werken, samenleven, vrede, onderwijs, media…) waar u wel een idee over hebt. We zijn benieuwd naar uw reacties! Uit alle bijdragen willen we een verhaal samenstellen dat in het volgende nummer van ZOZ verschijnt. U kunt inzenden tot 20 november.Met vriendelijke groet, Omsla

[einde binnengekomen e-mailbericht]

Zie ook mijn andere blogs, bijvoorbeeld:

  • Artikel over diversiteit in Permacultuur Magazine [link]
  • Hoe kunnen we die boer helpen? [link]
  • Hoeveel open mindedness hebben we nodig? [link]
  • De ‘Typische’ Permacultuurtuin bestaat niet [link]
  • Ecomensen zijn vaak irritante gelijkhebbers [link]
P1030961_grootte50pr_jpg-kwaliteit75pr

Marankes Blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

8 diversiteit

Artikel over diversiteit in Permacultuur Magazine

Met veel plezier laat ik je dit artikel lezen dat ik heb geschreven voor het Permacultuur Magazine. Het heet paradoxaal genoeg ‘Er is maar één soort diversiteit’… En het geeft wat meer uitleg bij de Norm-aal die je in een van mijn eerder blogberichten misschien bent tegengekomen…

Inhoudsopgave en bestellen als los nummer? De directe link naar Nr. 8: https://permacultuur-magazine.eu/nummer-8/#inhoud

Het magazine is in te zien op de Transitiebieb die Stichting Permacultuur Onderwijs heeft geopend op De WAR in Amersfoort, of via bovenstaande link kun je losse nummers en abonnementen bestellen. In De WAR begint 28 oktober a.s. mijn jaaropleiding permacultuur, waarin op moment van schrijven nog enkele plekken vrij zijn.

Norm Aal uitsnede legenda 1000x190px

Lezing en jaaropleiding in Amersfoort

Op 8 Oktober verzorgt Maranke Spoor, in het kader van de week van de duurzaamheid, een introductiemiddag over permacultuur. En op 28 Oktober begint onze jaaropleiding permacultuur te Amersfoort, op een goed bereikbare centrale lokatie midden in het land.

De lezing is op zondagmiddag 8 oktober. Deze vindt plaats op basis van waardebepaling achteraf! Lokatie: De WAR, Amersfoort. (zie onderstaande link).

De leslokatie van de aanstaande jaaropleiding, die zaterdag 28 oktober begint, is eveneens de De WAR. Dit is een transitie-initiatief in Amersfoort, waar voortdurend gewerkt wordt aan oplossingen voor een nieuwe netwerksamenleving. De WAR wordt gedragen door betrokken mensen die nut en noodzaak van de transitie naar een volhoudbare samenleving meer dan inzien en in De WAR de daad bij het woord voegen. Vaak interdisciplinaire wereldversteutelaars van diverse aard ontmoeten elkaar hier waardoor broodnodige samenwerkingen meer kans krijgen. De WAR is een zogenaamde meent of koppel. De WAR ligt aan de rand van het centrum, aan de rivier de Eem, en daarnaast is de oude bedding van De Eem. www.dewar.nl

De gevarieerde lesdagen zijn een mix van theorie en praktijk. Tijdens alle lesdagen zijn er plantenlessen. Deze zijn vaak lekker buiten, en op een ander moment zijn we bezig in de transitiebieb waarin een heerlijke hoeveelheid boeken over permacultuur en aanverwante onderwerpen aanwezig zijn. Ook heeft iedere lesdag een thema, en werk je gedurende het jaar aan een permacultuurontwerp.

Meer weten over de introductiemiddag, de jaaropleiding en/of onze overige activiteiten?

www,permacultuuronderwijs.nl/
www,marankespoor.nl

P1040237_50pr
P1040241_50pr
P1040242_50pr
P1040243_50pr
P1040244_50pr
P1040245_50pr
P1040250_50pr
P1040259_50pr
KachelKascafeIMG_6394_50pr
MensenKomenBinnenIMG_6409_50pr

Marankes blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

Bibliotheek gaat open!!

Zoals je misschien al had gehoord zijn we zover dat we onze permacultuur-bibliotheek kunnen openstellen. Je kan vanaf vrijdagmiddag 25 augustus elke week komen grasduinen en snorkelen in de boeken in deze ‘Transitiebieb’! In Amersfoort, tussen twee en vijf uur op vrijdagmiddag, in De War.

Mocht je ons willen spreken over een opleiding die je denkt bij ons te komen doen, dan is dat een goed moment. Het herfstprogramma met de opleidingen die in september beginnen staat op www.permacultuuronderwijs.nl/cursussen . In deze cursussen is op moment van schrijven nog wel plaats.

IMG_6504_50pr
IMG_6507_50pr

Meer informatie over de transitiebieb van Stichting Permacultuur Onderwijs vind je op www.permacultuuronderwijs.nl/transitiebieb.

Zondag a.s. geeft Maranke een lezing op De War in het kader van het commons-festival Koppelting dat deze week draait. Zie www.koppelting.org.

Tot studeers, Maranke

Marankes Blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

Schuldhorigheid

In kringen van nuttige initiatieven rond de transitie naar een wel volhoudbare regeneratieve samenleving, kom ik vaak een extra flinke weerstand tegen vermarkting (marketing) en geld tegen. Begrijpelijk, want de marketing van allerhande onzinnige producten (van sjampo tot …) maakt letterlijk meer kapot dan ons lief is. En geld kan, nogal eens, verbindingen tussen mensen danig verstoren, ook dat is waar. Tegelijkertijd is handel zo oud als de mensheid, is het hebben van iets van een ruilmiddel toch al vlot handig, en is het geldsysteem niet altijd zo geweest als het nu is.

Hoewel de neiging marketing & geld in zijn algemeenheid te verafschuwen begrijpelijk is, zie ik ook dat het zogenoemde ‘schuldhorigheid’ vergroot*. Schuldhorigheid van de pioniers die het elkaar regelmatig onnodig moeilijk maken door moeilijk te doen over, jawel, marketing & geld. “Dit bericht mag niet hier want het is reclame!” zie ik bijvoorbeeld regelmatig gezegd worden in sociale media. Helemaal zonder onderscheid, zonder te kijken of het in een behoefte voorziet van de mensen daar, of het om een nuttig fenomeen gaat waar de wereld beter van wordt, nee gewoon: “Dit is reclame en dat is slecht!” Je brood verdienen met het goede is niet de bedoeling kennelijk… Nu wordt zoiets niet vaak tegen mij gezegd gelukkig, ik wil doorgaans niet zijn/blijven op dergelijke plekken, zonde van mijn aandacht! “Don’t spend time on people that don’t want to learn!” hoor ik mijn favoriete leraar al zeggen. Maar het blijft wel een gemiste kans als mensen die daaraan wel een behoefte hebben daardoor niet horen van bijvoorbeeld het werk van onze Stichting Permacultuur Onderwijs, daar blijf ik wel tegen aanlopen.

Een van de online groepen die ik het leukst vind heet de Wol & Vilt Verkoop & Ruilgroep. Die groep is dus gericht op het verkopen van producten van wol. Er worden nog steeds allerlei experimenten gedeeld, bijvoorbeeld over ervaringen met het verven van de wol, en daar wordt niet moeilijk over gedaan, sterker nog er wordt doorgaans juist leuk op gereageerd. Pas als iemand ‘kunststofvezels’ probeert te vermarkten, wordt er ingegregen (want dat valt buiten het doel van de groep en helemaal zonder doel heeft zo’n groep waarschijnlijk weinig zin). Deze groep gaat dus niet uit van een gebreksfilosofie, van een geld-is-slecht-mentaliteit; sterker nog, ik heb er regelmatig goede discussies gezien over de waarde van handwerk/kunst.

Hoopgevend en motiverend!

Dat brengt mij bij een andere gedachtekronkel die ik regelmatig tegenkom, namelijk “Hiervoor hoef ik niet (redelijk) te worden betaald, want dit vind ik leuk!”

Hoe gaat dát er in aardsnaam voor zorgen dat mensen vooral doen waar ze een passie voor hebben waar ze goed in zijn! Leven we soms meer dan een keer?

Eén of enkele euro’s per uur verdienen zou opeens oké zijn als het gebeurt met iets wat je leuk vindt? Ook al ben je er een zeer ervaren kei in, de wet op het minimumloon is dan opeens niet meer relevant. Tuurlijk zullen er altijd wat moeilijk vervulbare functies zijn en vind ik het wijs om daar dan zeker goed voor te betalen. Maar per saldo ben ik steeds weer verrast over hoe mensen hierin verschillen… Dat de een werkelijk kan genieten van bepaalde klussen waar een ander een broertje-dood aan heeft. (Wat dat betreft vind ik de op oude wijsheid van vele generaties gebaseerde projectmanagment-methode ‘dragon dreaming’ zeer aansprekend! Een kern daarvan is dat je steeds weer heel bewust taken toebedeelt gebaseerd op de wensen van mensen, en niet gebaseerd op hun ervaring/opleiding omdat het nu eenmaal moet gebeuren en we het dan maar ‘eerlijk’ delen… Wat voor de een corvee is, kan voor een ander werkelijk een feestje zijn.)

Maar de “Ohhh dat vind ik toch wel zo leuk, ik heb weinig tijd, maar daar hoef je me echt niet voor te betalen”, vind ik soms een beetje jammer, omdat het niet stimuleert (een flink deel van) je brood te verdienen met wat leuk en goed is.

Tuurlijk snap ik wel dat het niet altijd lukt om van 1 euro per uur naar op/boven minimumloon te geraken, niet aan alles bestaat voldoende behoefte hiervoor. Maar ergens zit toch een link tussen tijd & geld. Als een pionierbedrijf/transitie-intiatief weinig geld heeft zal ze heel veel zelf doen; deels is dat goed, ook omdat dat onafhankelijkheid en slagkracht geeft, maar ik zie regelmatig dat dit (veel) te ver gaat.

Dan zie ik bijvoorbeeld interdisciplinaire pionierdieren worstelen met boekhouden, gedurende een te groot deel van hun tijd – was er geld dan zou (een deel) uitbesteed kunnen worden aan iemand die dat prettiger werk vindt en meer kwaliteiten heeft op dat vlak.

Of ik zie een tuinder die voor haar omvangrijke handarbeid minder dan het minimumloon verdient, maar nog steeds potentiële klanten naar een andere tuinder ziet vertrekken die het voor nog minder doet (wellicht wel iets minder lettend op het milieu, maar nog net wel binnen grenzen van keurmerken o.i.d.)… Die tuinder wordt grenzend aan gedwongen ook nog verder te zakken met de prijs; nog meer uren te gaan werken om nog het hoofd boven water te houden. En een docent bijvoorbeeld, die lesgeeft in een groep van een bescheiden formaat, de persoonlijke aandacht geeft waarvoor de cursisten die training zijn gaan doen, en die dan bij een waardebepaling achteraf of bij de inschrijving vooraf erop wordt aangesproken dat hij een minimumloon schappelijk zou vinden voor de investeringen in tijd en aandacht (waarvan de cursisten een gedeelte te zien krijgen en een groter gedeelte achter de schermen gebeurt, en in het onderwijs is dat zoals je misschien wel weet relatief een groot deel). Heel veel minder loon dus dan gebruikelijk is bij bedrijfstrainingen van minder ervaren docenten.

Ik blijf hier toch echt een soort slavernijmentaliteit in zien… En daar moeten we naar mijn bescheiden mening toch echt eens mee ophouden.

Mensen die steeds een gebrek hebben ondervinden daar stress van, en worden vaak wat meer timide, risicomijdend, e.d. vanwege de schuldhorigheid of (zelfs als er geen schulden zijn) de vrees voor het ontstaan ervan. Het risico hierop kan al genoeg zijn om mensen hun gedrag te laten aanpassen, richting die van de timide schuldhorige waarvoor het allemaal niet zomaar kan.

En dat is nu niet noodzakelijkerwijze hetgeen de transitie het meest bespoedigt, of toch? Wat denk jij?

*) Schuldhorigheid is een term uit het boek Door de bank genomen van George van Houts; over dit boek gaat mijn boekentip in de Seizoenstips Zomer 2017 van Stichting Permacultuur Onderwijs die deze maand zullen uitkomen (meld je ervoor aan op http://permacultuuronderwijs.nl/seizoenstips/)

Zie ook Marankes eerdere blogs die aan dit thema verwant zijn:

Marankes Blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.

Fijne werkplek in Binnentuin-Kascafé op De War

Mijn werkplek is zo’n paradijs dat ik er maar eens een fotoalbum van gemaakt heb… (Je vindt de plek op De War (www.dewar.nl, Geldersestraat 6-8 in Amersfoort, meer info) op loopafstand van het Centraal Station, en ook met de auto prima te bereiken.) Meer bijzonder nog dan het paradijslijke uiterlijk is dat het is gecreeerd door de community… en dat dat een varieteit aan interdisciplinaire pionierdieren is…. gericht op transitie richting duurzaamheid en daar voorbij… het is een broedplaats voor een diversiteit aan kunst van allerlei aard, techniek, groen, wetenschap waaronder uitvindingen waar niemand op lijkt te wachten.

Dit is een link naar het album op Facebook (link) – en dit naar het album op de mobiele website van Facebook (link). Als je niet op Facebook zit, bekijk de foto’s dan hieronder!

BuitentuinBinnentuinIMG_6384_50pr
RustigWerkenGroeneOaseIMG_6405_50pr
KascafeSchilderijen_50pr
BuitentuinIMG_6387_50pr
Buitentuin2IMG_6388_50pr

MensenVergaderingIMG_6391_50pr
MensenLaptopjesBinnentuinIMG_6390_50pr
KachelKascafeIMG_6394_50pr
PianoPodiumIMG_6395_50pr
BankPicknicktafelIMG_6396_50pr
GroeneBoekenIMG_6399_50pr
MensenDoorkijkjeBuitentuinIMG_6401_50pr
WandelaarKascafeIMG_6407_50pr
MensenDoorkijkjeBuitenTuinStaandIMG_6403_50pr
MensenKomenBinnenIMG_6409_50pr
AzollaIMG_6410_50pr
BuitenWerkenIMG_6382_50pr

Marankes Blog

Maranke Spoor is docent permacultuur, tegenwoordig ook in de interactieve permacultuur webschool van Stichting Permacultuur Onderwijs. Maranke begon al op jonge leeftijd als tuinier. Op elke plek waar ze woonde zorgde ze al snel voor een eetbare siertuin: op balkon en dakterras, in schooltuin en moestuin. Maranke is opgeleid als jurist, een beroep dat ze o.a. in de vorm van docent recht tot 2010 uitoefende, is initiator van www.weggeefwinkels.nl en sinds 2010 docent permacultuur. In die hoedanigheid verzorgde ze reeds vele opleidingen op het gebied van permacultuur/voedselbossen. Verder is ze sinds 2013 voorzitter van Stichting Permacultuur Onderwijs, vertaalde en bewerkte ze samen met haar collega Lucas Brouns Engelstalige permacultuur literatuur (Herstellende Landbouw van Mark Shepard en Permacultuur in je moestuin van Christopher Shein) en is ze illustrator en auteur, van: ‘Permacultuur, Wat is dat!?’, een eboek dat in juni 2015 is verschenen.